De markt lost het niet op
- Tektor-Peter Heuzinkveld
- 27 jun
- 2 minuten om te lezen
Een veelgemaakte denkfout is dat de markt maatschappelijke problemen vanzelf zal oplossen.
Maar de markt lost in de eerste plaats haar eigen vraagstukken op: rendement, schaal, risico, continuïteit en speelruimte. Dat is geen verwijt. Dat is de aard van marktlogica.
Juist daarom is het vreemd dat politiek en bestuur soms van de markt verwachten wat zij niet is.
De markt ontwikkelt geen maatschappelijke visie. De markt formuleert geen toekomstbestendige strategie. De markt bewaakt niet vanzelf publieke waarden.
Wat heeft aanbesteding — of breder: marktwerking — ons eigenlijk gebracht?
De markt lost de woningcrisis niet op. Zij levert vaak zo klein mogelijk, zo duur mogelijk, met financiële instellingen als versterkende factor.
De markt levert geen gezondheid. Zij levert zorgproducten, behandelingen, medicijnen en verdienmodellen.
De markt lost de stikstofcrisis niet op. Zij stimuleert intensieve productie, goedkoop vlees en schuift de ecologische rekening door.
De markt lost de energiecrisis niet op. Zij levert stroom aan wie die nog kan betalen.
Dat is niet noodzakelijk kwaadaardig. Het is hoe marktlogica werkt.
Precies daarom is het gevaarlijk om politieke keuzes, publieke waarden en langetermijnvisie uit te besteden aan marktmechanismen.
Voor de markt is visie vaak hinderlijk. Vrij naar Mark Rutte: visie is een olifant die het uitzicht belemmert. Maar zonder visie blijft er vooral optimalisatie over binnen een systeem dat zelf ter discussie zou moeten staan.
Kennis, visie en beleid horen thuis in het domein van wetenschap, democratie en politiek. Daar moeten we opnieuw stevig in investeren.
We hebben behoefte aan debat over ideologie. Over welk wereldbeeld we nastreven. Over wat we waardevol vinden. En waarom. Daarvoor zijn kennis en empathie noodzakelijk.
Laten we de handschoen oppakken. De blik openen naar de horizon.En de wereld beter doorgeven dan we haar hebben aangetroffen.
Niet om de markt uit te schakelen, maar om haar opnieuw dienstbaar te maken aan wat maatschappelijk noodzakelijk is.
Opmerkingen